|
|
|
Średniowiecze : • Wstęp • Umysłowość • Literatura • Liryka religijna • Liryka świecka • Przekłady psałterzy i Biblii • Apokryfy • Kaznodziejstwo • Hagiografia • Historiografia • Eposy rycerskie • Dramaturgia |
Liryka świecka "O zachowaniu się przy stole" (Wiersz o chlebowym stole)
Napisał go Słota (Złota) Przecław (zmarł w 1419 roku), burgrabia poznański pochodzący z Gocławic. Utwór powstał około 1400 roku i jest najstarszym świeckim wierszem napisanym w języku polskim.
Składa się z inwokacji do gospodarza, ujętej satyrycznie nauki dwornego zachowania się przy stole, poetyckiej pochwały godności i uroku kobiet.
Zabytek jest ciekawym dokumentem epoki, dowodzącym kształtowania się kultury dworsko-rycerskiej oraz dwornego stosunku do kobiet, który stanie się rysem charakterystycznym polskiej obyczajowości. Autor głosi pochwałę biesiadnego stołu i gani niewłaściwe zachowanie niektórych biesiadników, daje pouczenia, w jaki sposób należy jeść i przestrzegać dobrych manier w stosunku do osób biorących udział w uczcie, szczególnie wobec kobiet, nad które "niczs lepszego" nie ma, gdyż są one źródłem radości i dobra w życiu. Hołd dla kobiet wspiera Słota argumentem religijnym.
Słota wyraźnie wzorował się na utworach łacińskich.
"Satyra na leniwych chłopów" (Chytrze bydlą z pany kmiecie...)
Jedyny zachowany w całości średniowieczny wiersz satyryczny w języku polskim z drugiej połowy XV wieku. Autor, zapewne szlachcic, krytykuje pracę pańszczyźnianego chłopa na rzecz swego pana.
"Pieśń o Wójcie Albercie"
Łaciński utwór z XIV wieku nieznanego twórcy poświęcony tragicznym losom krakowskiego wójta Alberta, który był w latach 1311-1312 jednym z przywódców buntu mieszczan Krakowa przeciw Władysławowi Łokietkowi.
"Pieśń o zabiciu Jędrzeja Tęczyńskiego"
Autorem jest twórca anonimowy, szlachcic, a utwór powstał prawdopodobnie wkrótce po 15 stycznia w 1462 roku najpewniej w kręgu klienteli rodu Tęczyńskich. Oburzony szlachcic opowiada o tragicznej śmierci kasztelana wojnickiego Tęczyńskiego, który zginął zabity przez krakowskich mieszczan mszczących się za spoliczkowanie przez wielmożę płatnerza Klemensa (16 lipca 1461 roku).
Autora nie interesuje śmierć płatnerza Klemensa, tylko bestialstwo rozjuszonego tłumu, który śmiał podnieść rękę na szlachetnie urodzonego. Utwór zawiera cechy wierszowanej publicystyki społecznej.
|
|
|