Piotr Skarga - proza retoryczna (1536-1612); był jezuitą zaangażowanym w walkę z innowiercami. W 1606 roku sprzeciwił się uchwaleniu edyktu przychylnego dla wyznawców innej niż wiara katolicka. W ten sposób przyczynił się do wybuchu rokoszu Zebrzydowskiego wymierzonego w antyreformacyjną politykę Zygmunta III Wazy. Przez 24 lata był nadwornym kaznodzieją króla. Pozostawił po sobie wiele pism, prezentując w nich wiedzę historyczną: "Żywoty świętych", teologiczną: "O jedności Kościoła Bożego", polityczną: "Kazania sejmowe".

"Kazania sejmowe" (1597) nie należą do literatury religijnej, nie były też wygłaszane na jakimkolwiek sejmie polskim, stanowią bowiem doskonale ułożony traktat polityczny o przebudowie Rzeczypospolitej. Modrzewski przemawiał do szlachty w imię rozsądku, sprawiedliwości, Skarga - w imię religii, by wstrząsnąć sumieniami, wykazać, że postępowanie szlachty jest nie tylko zgubne, ale i grzeszne.

Kazań "sejmowych" jest osiem. Roztrząsa w nich kaznodzieja "sześć szkodliwych chorób" Rzeczypospolitej. Zastosował chwyt nawiązujący do proroctw Starego Testamentu, zapowiadających przyszły upadek grzesznej Jerozolimy i narodu izraelskiego. Stąd, zwłaszcza po rozbiorach, traktowano go jako natchnionego wieszcza.

Kazanie drugie "O miłości ku Ojczyźnie i pierwszej chorobie Rzeczypospolitej..." zawiera znane i charakterystyczne porównania Ojczyzny - do okrętu, który wpierw trzeba ratować, by i swój dobytek ocalić i niezwykle sugestywny topos Matki-Ojczyzny, której obywatel zawdzięcza absolutnie wszystko: dobrobyt, poczucie tożsamości, religie, bezpieczeństwo i szczęście. Podsumowaniem wywodu jest porównanie Polski do ciała ludzkiego, jego dobro zatem należy od wszystkich jego części.

Kazanie czwarte i piąte "O naruszaniu religii katolickiej" ganią reformację, która zdaniem oratora pogłębia niezgodę narodową i prowadzi do anarchii.

Kazanie ósme: "Prawa niesprawiedliwe" poświęcone jest jawnym grzechom i ich niekarności. Jego część pierwszą zamyka porównanie Polski do Sodomy. Część drugą stanowią przestrogi zapowiadające upadek Rzeczypospolitej, kończy ją wezwanie do nawrócenia i modlitwa o jedność i zgodę.

Piotr Skarga jawi się w "Kazaniach" jako dojrzały i miłujący ojczyznę obywatel (opowiadał się za: za silną władzą królewską, tępił samowolę szlachecką, zaniedbanie obronności kraju, trwonienie bogactw, brak wyobraźni politycznej, zbytni ucisk chłopów), ale i ortodoksyjny katolik (był przeciwnikiem reformacji, ponad władzę świecką przedkładał władzę papieską).

Współcześni nazywali go "tyranem dusz i złotoustym kaznodzieją", co zawdzięczał doskonałości warsztatu oratorskiego, który cechuje:

• stylizacja biblijna języka, która pozwalała mu osiągnąć efekt podniosłości;
• kontrasty składniowe (np. zdania rozbudowane, wielokrotnie złożone sąsiadujące z krótkimi, pojedynczymi, zdania pytające obok wykrzyknikowych). Takie zmiany w budowie i tonacji ożywiają wypowiedź, nadają jej specyficzny rytm, pozwalają osobie przemawiającej wyrazić pełną gamę emocji, od gniewu, złości i dezaprobaty po zdziwienie i wzruszenie;
• zagęszczenie pytań retorycznych, które angażują odbiorcę, monolog przekształca się w jednostronny dialog, skłaniający słuchacza do przemyśleń, poruszający jego sumienie;
• szyk przestawny (inwersja) wzmaga dramatyzm przemowy, likwiduje monotonię i urozmaica tekst; szeregi stopniowanych epitetów potęgują dramaturgię, oddziaływają na sferę uczuciową odbiorcy.