Epoki literackie:     Starożytność    Biblia    Średniowiecze    Odrodzenie / Renesans    Barok    Oświecenie    Romantyzm    Pozytywizm    Młoda Polska    XX-lecie międzywojenne    Literatura współczesna

Biblia :

• Wstęp
• Stary Testament
• Nowy Testament
• Księga Rodzaju
• Przypowieści biblijne
• Psalmy
• Przekłady psalmów
• Apokalipsa
• Księga Koheleta
• Pieśń nad pieśniami
• Przekłady

Przekłady

Najdawniejszym tłumaczeniem Starego Testamentu pochodzącym z III - II wieku p.n.e. jest Septuaginta, czyli tłumaczenie "siedemdziesięciu". Był to przekład na język grecki sporządzony w Aleksandrii dla Żydów nie władających innym językiem.
Pełnego przekładu Biblii na język łaciński, zwanego Wulgatą, dokonano na przełomie IV i V wieku naszej ery. Przypisuje się go św. Hieronimowi. Sobór trydencki obradujący w XVI wieku uznał ten przekład za tekst obowiązujący w kościele rzymsko - katolickim.
Na języki narodowe tłumaczono Pismo święte już w wiekach średnich. Z doby tej dochowały się dwa pełne tłumaczenia najpiękniejszej księgi, Psałterza. Istniało też tłumaczenie Biblii z wieku XV noszące nazwę Biblii królowej Zofii lub szaroszpatackiej.
Prawdziwy renesans przekładów Pisma św. zaczął się w XVI wieku, co przede wszystkim było związane z reformacją. Zaczęto oczywiście od Psałterza. Z czasem sięgnięto do Nowego Testamentu. Pierwsi zabrali się do tego luteranie z Prus Wschodnich. W latach 1551-1553 pojawiły się, ogłaszane częściami, począwszy od czterech Ewangelii, tłumaczenia Jana Murzynowskiego.
Pierwsze całkowicie anonimowe tłumaczenie całego Nowego Testamentu wyszło w 1556 roku u Szarffenberga w Krakowie.
Wreszcie podjęto trud tłumaczenia całej Biblii, którego efektem stały się przekłady:
  • katolicki - Biblia Jana Leopolity (1561),
  • kalwiński - Biblia brzeska, czyli radziwiłłowska (1563),
  • ariańsko - socyniański - Biblia nieświeska, Szymona Budnego (1572),
  • luterański - Biblia gdańska (1632),
  • przełom wieków XVI i XVII przyniósł pełne katolickie tłumaczenie Pisma Świętego zwane Biblią Wujka (1599). O wadze tej pracy może świadczyć fakt, że przekład ten zastąpiony został w liturgii Kościoła dopiero w okresie II Watykańskiego Soboru Biblią Tysiąclecia wydaną w 1965 roku.
Kontynuacje, nawiązania
Biblia zajmuje niezwykłe miejsce w kulturze świata, stając się źródłem kultury europejskiej.
W sferze moralnej przyjęto powszechnie uznawać prezentowane w niej przykazania dekalogu za podstawę stosunków międzyludzkich.
W sferze kulturowej stała się:
  • inspiracją dla literatury, rzeźby, malarstwa i muzyki;
  • natchnieniem myślicieli;
  • skarbcem wzorów (archetypów) osobowych i postaw, które są wykorzystywane w każdej epoce literackiej;
  • źródłem toposów literackich (znaczeniowych schematów ekspresji): fabuł, wątków i motywów, metaforyki i stylistyki interpretowanych jako statyczny akcent tradycji lub literatury.
Przekłady Biblii przyczyniły się do powstania języków narodowych (polskiego, czeskiego, niemieckiego).

Dzieło powszechnie znane, interpretowane i wykorzystywane stanowi wspólny repertuar środków wyrazowych, które poprzez literaturę weszły do języka potocznego.

W sztuce:
  • fresk w refektarzu klasztoru S. Maria delle Grazie "Ostatnia wieczerza" Leonardo da Vinci,
  • fresk w kaplicy Sykstyńskiej "Sąd ostateczny" Michała Anioła,
  • cykl miedziorytów "Apokalipsa" Albrecht Dürera,
  • "Złożenie do grobu", "Święta Rodzina", "Madonna Sykstyńska" Rafael Santi,
  • sceny ewangeliczne w ołtarzu Wita Stwosza,
  • pieta z Dubiążą (XIV w.) znajdująca się w Muzeum Narodowym w Warszawie.
W muzyce:
  • dwie pasje wg św. Mateusza i św. Jana, Magnificat i szereg kantat - dzieło wokalne Jana Sebastiana Bacha,
  • oratorium "Mesjasz" Georga Friedricha Händla
  • "Stabat Mater" Karola Szymanowskiego
  • "Pasja według św. Łukasza", "Dies irae" Krzysztofa Pendereckiego
W literaturze:
  • J. Kasprowicz "Święty Boże", "Salwe Regina", "Dies irae",
  • Mickiewicz "Księgi narodu i pielgrzymstwa polskiego",
  • J. Słowacki "Anhelli",
  • K. Iłłakowiczówna "Kain i Abel",
  • T. Konwicki "Mała Apokalipsa".
W filmie:
  • "Siódma pieczęć" reż. I. Bergmana,
  • "Jezus z Nazarethu" reż. F. Zefirellego.