Epoki literackie:    Starożytność   Biblia   Średniowiecze   Odrodzenie / Renesans   Barok   Oświecenie   Romantyzm   Pozytywizm   Młoda Polska   XX-lecie międzywojenne   Literatura współczesna

Barok :

• Wstęp
• Barok w Polsce
• Umysłowość
• Literatura
• Pierre Corneille
• Molier jako twórca komedii
• "Jerozolima wyzwolona"
• Główne nurty literatury polskiej
• Daniel Naborowski
• Jan Andrzej Morsztyn
• Wacław Potocki
• Jan Chryzostom Pasek
• Szymon Zimorowic
• Maciej Kazimierz Sarbiewski
• Zbigniew Morsztyn
• Wespazjan Kochowski
• Stanisław Herakliusz Lubomirski
• Samuel Twardowski

"Jerozolima wyzwolona"

Nową epokę polskiej poezji datować należy od 1618 roku, tj. od ukazania się polskiej adaptacji "Goffreda" T. Tassa dokonanej przez Piotra Kochanowskiego (1566-1620), bratanka Jana. Nie wiadomo jak dokładnie przebiegało jego kształcenie, ale z pewnością odebrał zarówno uniwersytecką jak i dworską edukację skoro w 1602 roku otrzymał tytuł sekretarza królewskiego. Od roku 1611 zamieszkał na stałe w Krakowie, tu pracował nad swoimi przekładami, korzystając z rad i opieki Jana Tęczyńskiego, późniejszego wojewody krakowskiego. Tu też w Krakowie zmarł i spoczął w Kościele Franciszkanów nieopodal własnej kamienicy.
Język włoski znał dobrze, a w ojczyźnie Tassa przebywał jeszcze za życia poety, kiedy to, pomiędzy zwolennikami Ariosta a Tassa, toczył się spór o wzorzec eposu. Co więcej w Neapolu gościł u Stanisława Reszki, a w British Museum zachował się egzemplarz "Jerozolimy" z wierszowaną dedykacją Tassa dla Reszki.
Zapewne też we Włoszech zrodził się pomysł przekładu dwu poematów epickich, arcydzieł literatury renesansu włoskiego: "Orlanda szalonego" Ludowico Ariosto i "Jerozolimy wyzwolonej" Torquato Tassa.
Obecnie przyjmuje się, że przekłady rozpoczął właśnie od "Jerozolimy wyzwolonej".
Poemat, w konsekwencji wielkiej kariery czytelniczej i literackiej, i z nobilitacji czytelników, stał się pierwszą polską epopeją narodową, a nawet w pewnym sensie zastąpił epos narodowy szerszą koncepcją eposu chrześcijańskiego.
Poemat jest renesansowym eposem rycerskim, który od antycznego różni się: ograniczeniem świata pozaziemskiego w strukturze fabuły i wykorzystaniem fantastyki, cudowności i awanturniczości.
Cechuje go:
  • patetyczny (podniosły) styl opowiadania dostosowany do wagi tematu i heroicznych czynów opiewanych postaci,
  • realistyczny, drobiazgowy opis przedmiotów, sytuacji, wyglądów itp., głównie scen batalistycznych nasyconych dynamicznością i malowniczością. Opisy (element neutralny, statyczny) te miały często charakter retardacyjny (chwyt kompozycyjny polegający na celowym odsuwaniu i opóźnianiu zdarzenia, które wzbudzać może szczególne zaciekawienie odbiorcy i mobilizować jego oczekiwania): wstrzymywały rozwijanie się zdarzeń, wprowadzały element rozbudowanej charakterystyki bohatera lub sytuacji,
  • swoiste rozumienie jedności akcji, według którego fabuła - nie stroniąca od epizodów, rozwija się konsekwentnie w kierunku konkretnie wskazanego rozwiązania konfliktu, a każda z postaci przybliża jego rozstrzygnięcie.
Poemat to "opowieść pobożna" odwołująca się do dziejów pierwszej krucjaty (1096-1099). Wątek główny to uwieńczone sukcesem zmagania krzyżowców dążących do zdobycia Jerozolimy.
Wątki towarzyszące mają przede wszystkim charakter romansowy.
  • Dzieje tragicznej miłości Włocha, Tankreda do poganki Kloryndy.
  • Sentymentalne uczucie jakim Erminia obdarzyła rycerskiego Tankreda.
  • Zabiegi Armidy mające na celu osłabienie wojowniczości chrześcijan.
  • Zadziwiające przygody Rynalda uwięzionego przez czarownicę Arminię.
  • Losy Arganta - butnego Czerkiesa.
Ważniejsze epizody:
  • Prawdziwie heroiczne dokonania cnotliwej Zofronii i wiernego Olinda.
  • Udana wyprawa szpiegowska Wafryna.
  • Klęska królewicza szwedzkiego Swena.
  • Heroiczna śmierć rycerskiego małżeństwa Gildyppo i Odoarda.
  • Niezwykłe poselstwo Ubalda i Karola wysłanych dla odnalezienia Rynalda.
  • Burzliwe dokonania Argillana - buntownika.
  • Owocny w skutkach konflikt pomiędzy Gernardem a Rynaldem.
Miejsce akcji:
Wydarzenia toczą się w Palestynie (krainie historycznej w Azji Mniejszej leżącej między wybrzeżem Morza Śródziemnego a rzeką Jordan). Akcja rozpoczyna się w Tortosie (miasto leżące obecnie w Syrii). Maszerujące na Jerozolimę wojska zatrzymały się w Emaus (odległym o dziewięć godzin jazdy od Jerozolimy). Cel wyprawy - Jerozolima - była od dawna świętym miejscem, najpotężniejszą twierdzą Wschodu.