Epoki literackie:    Starożytność   Biblia   Średniowiecze   Odrodzenie / Renesans   Barok   Oświecenie   Romantyzm   Pozytywizm   Młoda Polska   XX-lecie międzywojenne   Literatura współczesna

Barok :

• Wstęp
• Barok w Polsce
• Umysłowość
• Literatura
• Pierre Corneille
• Molier jako twórca komedii
• "Jerozolima wyzwolona"
• Główne nurty literatury polskiej
• Daniel Naborowski
• Jan Andrzej Morsztyn
• Wacław Potocki
• Jan Chryzostom Pasek
• Szymon Zimorowic
• Maciej Kazimierz Sarbiewski
• Zbigniew Morsztyn
• Wespazjan Kochowski
• Stanisław Herakliusz Lubomirski
• Samuel Twardowski

Daniel Naborowski

Daniel Naborowski (1573-1640) - arianin związany z dworem litewskich Radziwiłłów; kanon jego utworów poczęto odkrywać dopiero w wieku XIX.
Jego poezja szuka harmonii między przeciwieństwami przemijania i trwania, między naturą życia i przeznaczenia. "Marność" - obsesyjna metafora uciekającego życia, ponad którym jest moc Boga. On jeden jest trwałością, reszta to marność ("Księga Koheleta" - "Marność nad marnościami i wszystko marność").
"Krótkość życia" - nietrwałość dóbr świata i przemijalność życia w kontekście wiecznego trwania (motyw życia ludzkiego wyznaczonego przez nieubłagany upływ czasu); egzystencja istnień ludzkich ukazana jako ciąg następstw narodzin i śmierci.
"Do Anny" - wiersz zbudowany wokół oryginalnego konceptu: wszystko przemija i podlega działaniu czasu z wyjątkiem uczucia, jakie podmiot liryczny żywi do swej ukochanej. Anaforyczne wersy, rozpoczynające się sformułowaniem "Z czasem" mają uświadomić czytelnikowi wszechwiedzę czasu (zastosowanie wyliczeń: przemija rozum, więdnie uroda, zmieniają się pory roku, obumiera przyroda, ustają wojny, przechodzi żal i niepokój, dzień ustępuje nocy), ale zaskakująca pointa całkowicie zmienia sens utworu.
"Cnota grunt wszystkiemu" - nawiązanie do "Pieśni XII" J. Kochanowskiego "O cnocie", w której cnotę, rozumianą jako przymioty moralne i uczciwość, renesansowy poeta nazywa wartością najwyższą i nagrodą samą w sobie. Podobne ujęcie tematu podejmuje Naborowski, ale swój utwór buduje z anaforycznych wersów, w których wymienia wszystkie przejawy życia doczesnego, do których człowiek przywiązuje nadmierną wagę, skazując się tym samym na wieczne nienasycenie i niespełnienie Każdy człon wypowiedzenia rozpoczyna zwrot "Nic to". W zbudowanej w oparciu o antytezę poincie poeta wskazuje na możliwość pogodzenia sprzecznych dążeń ciała i duszy, wskazując na cnotę jako jedyną wartość, która bogaci wnętrze człowieka.
W twórczości Naborowskiego widoczne są wpływy renesansu, zwłaszcza poezji Jana Kochanowskiego, które splatają się z tendencjami barokowymi. Poeta bardzo zręcznie posługuje się kunsztownymi formami artystycznymi, między innymi: sonetem, buduje oparte na bogactwie skojarzeń poetyckie monografie przedmiotu ("Cień", "Róża", "Malina"). Potrafi jednak wyrazić prostotę mowy w "rymach niegłaskanych". Pisząc np. listy wierszem do braci Janusza i Krzysztofa Radziwiłłów stosuje na przemian obydwa style. Kunsztowny, kiedy zwraca się do adresata (to rytuał dworskiej mowy), ale rezygnuje zeń, gdy donosi o nowinach lub swoich "ciężkich kłopotach". Jego poezje zalicza się do nurtu przejściowego, zwanego manieryzmem.