|
|
|
Barok : • Wstęp • Barok w Polsce • Umysłowość • Literatura • Pierre Corneille • Molier jako twórca komedii • "Jerozolima wyzwolona" • Główne nurty literatury polskiej • Daniel Naborowski • Jan Andrzej Morsztyn • Wacław Potocki • Jan Chryzostom Pasek • Szymon Zimorowic • Maciej Kazimierz Sarbiewski • Zbigniew Morsztyn • Wespazjan Kochowski • Stanisław Herakliusz Lubomirski • Samuel Twardowski |
Daniel Naborowski Daniel Naborowski (1573-1640) - arianin związany z dworem
litewskich Radziwiłłów; kanon jego utworów poczęto odkrywać dopiero w wieku
XIX.
Jego poezja szuka harmonii między przeciwieństwami
przemijania i trwania, między naturą życia i przeznaczenia. "Marność" - obsesyjna
metafora uciekającego życia, ponad którym jest moc Boga. On jeden jest
trwałością, reszta to marność ("Księga Koheleta" - "Marność nad marnościami i
wszystko marność").
"Krótkość życia" - nietrwałość dóbr świata i przemijalność
życia w kontekście wiecznego trwania (motyw życia ludzkiego wyznaczonego przez
nieubłagany upływ czasu); egzystencja istnień ludzkich ukazana jako ciąg
następstw narodzin i śmierci.
"Do Anny" - wiersz zbudowany wokół oryginalnego konceptu:
wszystko przemija i podlega działaniu czasu z wyjątkiem uczucia, jakie podmiot
liryczny żywi do swej ukochanej. Anaforyczne wersy, rozpoczynające się
sformułowaniem "Z czasem" mają uświadomić czytelnikowi wszechwiedzę czasu
(zastosowanie wyliczeń: przemija rozum, więdnie uroda, zmieniają się pory roku,
obumiera przyroda, ustają wojny, przechodzi żal i niepokój, dzień ustępuje
nocy), ale zaskakująca pointa całkowicie zmienia sens utworu.
"Cnota grunt wszystkiemu" - nawiązanie do "Pieśni XII" J.
Kochanowskiego "O cnocie", w której cnotę, rozumianą jako przymioty moralne i
uczciwość, renesansowy poeta nazywa wartością najwyższą i nagrodą samą w sobie.
Podobne ujęcie tematu podejmuje Naborowski, ale swój utwór buduje z
anaforycznych wersów, w których wymienia wszystkie przejawy życia doczesnego,
do których człowiek przywiązuje nadmierną wagę, skazując się tym samym na
wieczne nienasycenie i niespełnienie Każdy człon wypowiedzenia rozpoczyna zwrot
"Nic to". W zbudowanej w oparciu o antytezę poincie poeta wskazuje na możliwość
pogodzenia sprzecznych dążeń ciała i duszy, wskazując na cnotę jako jedyną
wartość, która bogaci wnętrze człowieka.
W twórczości Naborowskiego widoczne są wpływy renesansu,
zwłaszcza poezji Jana Kochanowskiego, które splatają się z tendencjami barokowymi. Poeta bardzo zręcznie posługuje się kunsztownymi formami artystycznymi, między innymi: sonetem, buduje oparte na bogactwie skojarzeń poetyckie
monografie przedmiotu ("Cień", "Róża", "Malina"). Potrafi jednak wyrazić
prostotę mowy w "rymach niegłaskanych". Pisząc np. listy wierszem do braci
Janusza i Krzysztofa Radziwiłłów stosuje na przemian obydwa style. Kunsztowny,
kiedy zwraca się do adresata (to rytuał dworskiej mowy), ale rezygnuje zeń, gdy
donosi o nowinach lub swoich "ciężkich kłopotach". Jego poezje zalicza się do
nurtu przejściowego, zwanego manieryzmem.
|
|
|