Barok w Polsce
W kulturze polskiej wyróżniamy:
wczesny barok (prebarok) obejmujący lata 1580-1620:
- schyłek panowania Stefana Batorego (1576-1586) i większa część panowania Zygmunta III Wazy (1587-1632); jest to czas poszukiwań i zróżnicowania kierunków poezji;
- w 1581 roku (jeszcze za życia Kochanowskiego) umiera Mikołaj Sęp-Szarzyński, którego twórczość świadczy o zetknięciu się z estetyką i problematyką baroku;
- inspiracje trydenckie zaważyły na odnowieniu tradycji średniowiecznych (np. "Żywoty świętych" P. Skargi);
- w 1612 roku umiera Piotr Skarga;
- w 1618 roku ukazuje się drukiem przekład utworu włoskiego poety Torquata Tassa "Gofred abo Jeruzalem wyzwolona", dzieło bratanka mistrza z Czarnolasu, Piotra Kochanowskiego (zmarł w 1620 roku).
pełny barok 1620-1670:
- rozwija się proza a z nią romans;
- "Merkuriusz Polski" zapoczątkowuje dzieje prasy polskiej;
- na dworze króla Władysława IV powstaje i utrzymuje się teatr;
- w połowie wieku następuje kryzys będący wynikiem wojen toczonych w latach 1648-1660, które zachwiały podstawami państwa i osłabiły pozycję międzynarodową Polski, dochodzi do walk bratobójczych (rokosz Lubomirskiego). Wszystkie te okoliczności nadały barokowi polskiemu cech "kultury sarmackiej", której szczytowy rozkwit nastąpił w drugiej połowie XVII wieku, zwłaszcza w czasach panowania Jana III Sobieskiego (1647-1696).
późny barok obejmujący lata 1670-1730:
- okres zamykający polski barok to tzw. "czasy saskie" (nazwa od panowania Augusta II Mocnego i Augusta III z saskiej dynastii Wettynów). Jest to epoka kryzysu i zamierania dawnych wzorów i instytucji, a także powstawania nowych idei (tu szczególnie ciekawa postawa i twórczość króla Stanisława Leszczyńskiego, panującego w
latach 1704-1710 i powtórnie w latach 1733-1734, piszącego zaś i czynem urzeczywistniającego swe myśli głównie wtedy, gdy rządził Lotaryngią) oraz nowych wzorów estetycznych, jak np. rokoko za Augusta III.
- zmierzch baroku przypada mniej więcej na lata trzydzieste XVIII wieku, jednak żywotność tego prądu widoczna jest przez całe stulecie.
- po roku 1700, gdy zmarli najwybitniejsi poeci, doszło do ogólnego obniżenia rangi i społecznej funkcji literatury, natomiast rozwinął się społeczny popyt na publicystykę. Z tego nurtu zrodzą się początki ruchu oświeceniowego w latach trzydziestych XVIII wieku.
|